Năm 2023 ghi nhận một năm khó khăn trong hoạt động đánh bắt hải sản của ngư dân. Sản lượng hải sản tại các cảng cá chỉ đạt từ 60% đến 70% so với bình quân nhiều năm trước. Nhiều tàu thuyền của ngư dân đã phải nằm bờ. Nguyên nhân trực tiếp là do luồng lạch bồi lắng, tình trạng đánh bắt hủy diệt, nguyên nhân gián tiếp là do những tác động của biến đổi khí hậu dẫn tới xáo trộn môi trường biển và hệ sinh thái ven bờ. 

Nếu như vào thời điểm này những năm trước, các loài hải sản như cá cơm, cá trích, tép moi áp bờ và bà con ngư dân có thể thu nhập tiền triệu sau những chuyến biển ngắn ngày thì năm nay hoàn toàn trái ngược.

Như tại xã Thạch Kim, hầu hết tàu thuyền của ngư dân chỉ khai thác cầm chừng, mỗi chuyến đi biển cho thu nhập chẳng đáng là bao, thậm chí còn bị thua lỗ vì sản lượng thấp mà chi phí cao.

Nhiều tàu thuyền buộc phải nằm bờ, cho dù áp lực chi tiêu trước Tết Nguyên đán khá cao. Bà con ngư dân cho biết: ngư trường vùng lộng ngày càng cạn kiệt. Đây là hệ quả từ thói quen đánh bắt hủy diệt bằng xung điện, giã cào.

Tàu thuyền nằm bờ tại Thạch Kim

Ngoài ra tình trạng ô nhiễm môi trường, những tác động bất thường của thời tiết đã làm ngư trường bị xáo trộn, dẫn tới nhiều loại hải sản truyền thống đã không thể áp bờ, sản lượng đánh bắt vì vậy sụt giảm rõ rệt. 

Cảng cá Thạch Kim trước đây luôn tấp nập tàu thuyền, mỗi ngày sản lượng hải sản qua cảng thường ở mức từ 10 đến 15 tấn, thì nay khung cảnh khá thưa vắng. Tàu thuyền về cảng Thạch Kim chủ yếu để tránh trú khi thời tiết bất lợi, hơn là để đổ hàng.

Hoạt động mua bán cá nếu diễn ra cũng chủ yếu chỉ là do các xe hải sản đông lạnh chở từ các tỉnh khác về. Thay vì đón tàu nhập hàng, cảng cá Thạch Kim giờ đây đóng vai trò như là một chợ đầu mối về hải sản. 

Tình trạng bồi lắng cửa lạch chính là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sản lượng qua cảng cá Thạch Kim giảm sút. Những tàu công suất lớn vùng ngoại tỉnh đã không chọn cảng cá Thạch Kim để cập bến.

Bên cạnh đó tình trạng sử dụng xung điện và chất nổ đã khiến cho nguồn hải sản gần bờ ngày càng cạn kiệt. Mặc dù chính quyền địa phương, công an hay biên phòng đã có nhiều nỗ lực trong việc tuyên truyền vận động để ngư dân nêu cao ý thức chung tay bảo vệ môi trường biển, thậm chí là đã ra quân trấn áp bắt giữ và xử phạt nghiêm đối với tàu cá khai thác bất hợp pháp, thế nhưng vì lợi nhuận nhiều chủ tàu vẫn bất chấp, cố tình xâm hại môi trường biển.

Để ngăn chặn tình trạng tàu giã cào khai thác trái tuyến, thời gian qua lực lượng Bộ đội Biên phòng Đồn biên phòng Lạch Kèn đã phối hợp với các lực lượng chức năng tăng cường tuần tra kiểm soát xử lý nghiêm các trường hợp bị phát hiện.

Theo đó trong năm 2023, đơn vị đã bắt giữ 12 tàu giã cào và hàng chục ngư dân vi phạm, xử phạt gần 300 triệu đồng. Những sự quyết liệt trên đây là rất đáng ghi nhận tuy nhiên tình hình diễn biến thực tế vẫn khá phức tạp. 

Sự xâm hại môi trường biển hay việc bồi lắng cửa sông cửa lạch và nhiều hệ lụy khác đang khiến hoạt động nghề cá trên địa bàn cả tỉnh  đối diện với nhiều khó khăn thách thức. Cho dù Hà Tĩnh có đường bờ biển dài, nhiều của sông cửa lạch được xem như là một lợi thế của hoạt động khai thác, đánh bắt. Thế nhưng kết quả mang lại vẫn không tương xứng với tiềm năng.

Biển đóng vai trò đặc biệt quan trọng không chỉ đối với môi trường, sinh thái mà còn thúc đẩy phát triển sản xuất kinh doanh. Với chiều dài 137 km, nhiều cửa sông, cửa lạch, các khu công nghiệp, khu du lịch ven biển và đặc biệt là với ngư trường rộng lớn, kinh tế biển đóng góp tới hơn một nửa GRDP của Hà Tĩnh trong suốt những năm qua.

Trong đó hoạt động đánh bắt đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế biển, bởi không chỉ giải quyết việc làm, thu nhập cho các thuyền viên, mà còn kéo theo hàng ngàn lao động trên bờ phục vụ hậu cần nghề cá. Thế nên những gì đang diễn ra từ  việc bồi lắng của sông cửa lạch hay xâm hại môi trường biển đang đẩy nghề khai thác hải sản rơi vào những khó khăn.

Bên cạnh các giải pháp bền vững đến từ cơ chế chính sách và các chương trình kinh tế, thì cũng rất cần đến sự chung tay của mỗi một ngư dân trong việc bảo vệ môi trường biển./.

Vũ Bằng/HTTV